„Ef
ég skyldi einhverntíma komast í vandræði
þá vildi ég vera meðal ítala.“
- Halldór Laxness.
Lestu meira um hvernig íslensk skáld hafa
ort og skrifað
um Ítali og Ítalíu.
UMSAGNIR
„Við
erum búin að vísa mörgum í
hús til ykkar því af þeim vefjum
ítölskum sem við skoðum þá
held ég að ykkar geri betur en flestir að
vísa til vegar á Ítalíu og
ekki síst í Róm.“
„...hagnýtur
og
hentugur vefur sem fær nánast fullt hús
stiga út á upplýsingagildið
og skemmtilegheitin ...“
„Við
prentuðum út margar síður af þessum
snilldarvef og notuðum sem biblíu á
10 daga ferðalagi okkar um Róm.“
Róm var fyrsta borg heims til þess að ná íbúatölunni ein milljón, sem gerðist á blómatíma hennar á fyrstu tveimur öldum tímatals vors. Við lok 14. aldar var íbúa- fjöldinn hins vegar kominn niður í tuttugu þúsund.
FRÁ KAPÍTÓLHÆÐ Ljónin fornu gæta hæðarinnar og gjóa augum niður til hins forna leikhúss Marselíusar, Teatro Marcello, sem Ágústus reisti og tileinkaði systursyni sínum látnum. Á Kapítólhæð fallast fornöld og endurreisn i faðma: hér voru helstu hof Rómar og hér færði Michelangelo hæðina og torg þess til fyrri virðingar. <STÆKKA>
Af merkum borgum 6000 ára siðmenningarsögu mannsins stendur Róm líklega öllum framar. Í um 1000 ár var hún höfuðborg rómverska heimsveldisins, í nærfellt 2000 ár hefur hún verið fremsta miðstöð kristinnar trúar og um rúmlega 100 ára skeið hefur hún verið höfuðborg endurreistrar Ítalíu. Róm var fyrsta borg heims til þess að ná íbúatölunni ein milljón, sem gerðist á blómatíma hennar á fyrstu tveimur öldum tímatals vors.
Eftir hrun vesturhluta Rómaveldis á fjórðu og fimmtu öld hófst aldalangt hnignunarskeið í Evrópu, oft kennt við myrkar miðaldir. Menningararfur Rómar til handa Vesturlöndum hefur hins vegar reynst óbrotgjarn, nefnum aðeins slíka grunnþætti vestrænnar menningar sem kristna trú, sem upphófst einna fyrst meðal borgarlýðs Rómar og hið latneska letur sem grein þessi er rituð með.
Brauð og leikar Róm birtist á sviði sögunnar á sjöttu öld f. Kr. sem uppvaxandi borgríki við Miðjarðarhafið, eitt af mörgum á þeim tíma. Í Púnversku stríðunum ruddu Rómverjar veldi Karþagó úr vegi og upp hófst blómaskeið borgríkisins unga, fyrst sem lýðveldis og svo keisaradæmis, þ.e. frá og með Júlíusi Sesar og fóstursyni hans, Ágústusi, þess sem skrásetja lét „alla heimsbyggðina“ um það leyti er Jesús Kristur fæddist í Betlehem.
Borgarbragur í Róm til forna var engu líkur fyrr eða síðar í mannkynsögunni. Ríkidæmi borgarinnar byggði algerlega á drottnunarstöðu hennar innan hins stöðugt stækkandi heimsveldis. Til Rómar streymdu gífurleg verðmæti frá skattlöndunum, korn og önnur matvæli, dýrahjarðir til hringleikahúsanna, ásamt ótölulegum fjölda þræla. Mörghundruð brauðgerðarhús dreifðu ókeypis brauði til borgarlýðsins og helsta skemmtun hans var að sækja hringleikahúsin þar sem fram fóru blóðugir bardagar manna við menn og manna við villidýr. Með þessum hætti var borgarbúum – svo sem frægt er – séð fyrir „Panem et Circenses„, brauði og leikum.
CIRCUS MAXIMUS Róm var ekki byggð á einum degi / Rom ist nicht an/in einem Tage erbaut worden / Rome was not built in a day / Rome nu fut pas fait tout en un jour.
Byggðar voru hallir og opinberar byggingar og vatnsveitukerfi Rómar var einstakt verkfræðilegt afrek, sem m.a. gerði mögulegan rekstur gífurlegs fjölda baðhúsa, bæði opinberra og í einkaeign. Fráveitukerfið þótti ekki síðra og Cloaca Maxima, sem rann út í Tíber er líklega „móðir allra klóaka“. Þegar verkfræðingar á 19. öld stóðu í ströngu við að leysa fráveitumál Lundúna, urðu 2000 ára gamlar lausnir Rómverja á þessu brýna vandamáli þeim mjög til fyrirmyndar.
Sú hefð skapaðist smátt og smátt í Róm að nýjir keisarar leituðust við að feta í fótspor Ágústusar og skilja eftir sem stórkostlegust mannvirki. Þetta jók enn á mikilfengleik borgarinnar en var að sama skapi ákaflega kostnaðarsamt. Hin rómverska framkvæmdahefð lifir enn góðu lífi meðal þjóðarleiðtoga í þeim löndum sem fyrir margt löngu tilheyrðu keisardæminu forna; enn þann dag í dag reyna allir þeir sem kjörnir eru forsetar í Frakklandi að skilja sem óbrotgjarnasta minnisvarða eftir sig í París og skiptir þá engu hvort forsetinn heitir Pompidou, Mitterand eða Chirac né hvaðan hann kemur úr litrófi stjórnmálanna.
Hnignun og endurreisn Hnignun Rómar og Rómaveldis hélst í hendur. Árið 330 lýsti Konstantín mikli – sem einnig vann sér það til frægðar að gera kristni að ríkistrú Rómaveldis – yfir stofnun nýrrar höfuðborgar, Konstantínópel, í stað Rómar. Árið 410 hertóku Vestgotar Róm og Vestrómverska ríkið leystist upp í ný og sundurlaus ríki er stofnuð voru af germönskum þjóðflokkum þjóðflutningatímans. Suður- og Vestur-Evrópu hnignaði mjög og borgarmenning gekk hvarvetna til baka, ekki einungis í Róm heldur á öllu því svæði sem áður tilheyrði heimsveldinu.
Róm hélt þó lengst af stöðu sinni sem höfuðborg páfadóms og rómversk kaþólskrar kristni. Það var þó ekki einhlýtt, því í hinu nýja hlutverki átti Róm sér einnig niðurlægingarskeið, t.d. um á fjórtándu öld er aðsetur páfa fluttist til Avignon í Suður-Frakklandi. Um miðja öldina geysaði Svarti dauði í Evrópu og eftir þær skelfingar bjuggu innan við tuttugu þúsund manns í Róm.
Á fjórtándu og fimmtándu öld hófst endurreisnartíminn á Ítalíu. Róm stóð á þeim tíma að baki öðrum ítölskum borgum og borgríkjum eins og Flórens, Feneyjum, Mílanó og Genúa, en eigi að síður átti sér stað mikil uppbygging á tímum endurreisnarpáfa á borð við Sixtus IV. og Leo X. Sá síðarnefndi hóf hina miklu endurbyggingu Péturskirkjunnar, en fjármögnun þess verkefnis með sölu svonefndra aflátsbréfa átti stóran þátt í að hrinda af stað siðbót Marteins Lúthers. Enn einn framkvæmdaglaður páfi var Sixtus V., sem í lok 16. aldar hugðist breyta hinu forna Colosseum-hringleikahúsi í ullarverksmiðju er veita myndi vændiskonum Rómar heiðarlega atvinnu. Af þessu varð ekki og Collosseum stendur enn á sínum stað.
GARIBALDI Giuseppe Garibaldi (1807-82), mynd tekin á Deutsche Fotothek í Dresden árið 1866.
Höfuðborg sameinaðrar Ítalíu Ítalía skiptist til 1860 í 8 sjálfstæð ríki og hafði hvert þeirra eigin mynt, mál og vog, tollareglur og tollsvæði. Í anda þjóðernisstefnu 19. aldar hafði stöðugt eflst baráttan fyrir sameinaðri Ítalíu; hugmyndafræðingur þessa svonefnda ítalska risorgimento var Genúamaðurinn Giuseppe Mazzini en sá sem leiddi heri byltingarsinnaðra þjóðernissinna var Giuseppe Garibaldi, sem með frægu handabandi þann 25. október árið 1860 afhenti Victor Emmanuel II. konungsríkið Ítalíu. Fyrstu þrjú árin var Tórínó höfðuðborg hins nýja ríkis en 1864 var hún flutt til Flórens.
Mazzini og fylgjendur hans lögðu gífurlega áherslu á að Róm yrði höfuðborg sameinaðrar Ítalíu. Þar réði hins vegar enn ríkjum hinn erkiafturhaldssami páfi Píus IX. og naut verndar fransks hervald. Við fall keisaradæmis Napóleons III. árið 1870 lauk þessari hervernd og þá gripu hersveitir ítölsku þjóðstjórnarinnar tækifærið og lögðu Róm undir sig. Var hún lýst höfuðborg sameinaðrar Ítalíu árið 1870, en Píus páfi fékk til umráða Vatíkan-hverfið, sem í dag er viðurkennt er sem frjálst og fullvalda ríki og er með vissum hætti það síðasta sem eftir er af Páfaríkinu er áður náði yfir alla mið-Ítalíu.
Eldaðu
ítalskt !!!
Oft er það einfaldleikinn sem blívur
best og segja má að eitt af því
sem einkennir ítalska matargerð sé sparleg
notkun hráefnis og krydda.
Söguás:
1929
Mússolíní og Píus páfi
XI. semja um réttarstöðu Páfagarðs
sem sjálfstætt ríki innan ítalska
ríkisins með samningi sem kenndur er við
Lateran.
Hátíðir
Kjötkveðju-
hátíð er haldin í Róm
svo til allan febrúarmánuð og nær
hámarki á Martedí Grasso,
sprengidag þeirra Ítala. Karnivalið virðist
aðallega vera hátíð smáfólksins;
telpurnar klæða sig upp í prinsessukjóla
og strákarnir í ofurhetjubúninga.
Hver
er maðurinn?
Silvio Berlusconi fv. forsætis-
ráðherra Ítalíu hóf ferilinn
sem dægurlaga-söngvari á ferjum, en
tók síðan að stunda viðskipti
og sá sér þá hag í að
stofna til vinfengis við stjórnmálamenn.
Feneyjar
Feneyjar eru reistar á mörgum hólmum
og helsti ferðamáti íbúa innan
borgarinnar hefur frá upphafi verið siglingar.
Upphaf
klaustur-
lífs
Það féll í hlut Benedikts frá
Núrsíu að stofna fyrstu munka-
regluna og ber hún nafn hans. Benedikt kom klaustri
á laggirnar á Monte Cassino á Suður-Ítalíu.
Kaþólsk
trú og lútersk
Ef kaþólskur maður bergir brauðið
við altarisgöngu verður brauðið að
holdi Krists í munni honum vegna þess að
presturinn framkvæmir athöfnina fyrir hönd
kirkjunnar.
Leonardo
Leonardo da Vinci er talinn einn mesti listamaður
sögunnar. Hann fæddist í smábænum
Vinci á Ítalíu um miðja 15. öldina
og hefur æ síðan verið við þann
bæ kenndur.
ÁBÓTINN
SAGÐI ...
„Rómaborg er
yfir öllum borgum, og hjá henni eru allar borgir
að virða sem þorp, því að jörð
og steinar og stræti öll eru roðin
í blóði heilagra manna“.
MMX Saga /
Kirkja /
Listir /
Matur
/ Tenglar