| | RÓMVERSK-KAÞÓLSKA KIRKJAN > ÍSLAND OG RÓM | |
| Ísland og páfinn í Róm |
| | Tímabil páfabiskupanna stóð yfir rúmlega eina öld og
var það að sumu leyti sóknarskeið í sögu kirkjunnar
hér á landi. Margir þessara biskupa voru lærðir menn
sem beindu hingað erlendum menningarstraumum. | |
 Fræðimenn fyrri ára héldu því einatt fram að kirkjan á Íslandi hefði fyrstu þrjár aldirnar verið þjóðleg en orðið alþjóðleg eða óþjóðleg páfakirkja í lok 13. aldar þegar kristinréttur Árna biskups tók gildi. Höfundur fyrstu biskupsagnanna, Hungur-
vöku, sem rituð var skömmu eftir 1200, var þó sannfærður um að Íslendingar hefðu frá fyrstu tíð viðurkennt páfann sem yfirmann kirkjunnar. Þetta áréttaði hann með því að gera ráð fyrir að tveir fyrstu biskuparnir hefðu farið suður til Rómar til að fá blessun hans og viðurkenningu á kjöri sínu.
Bein afskipti páfa af málefnum Íslands hófust nálægt aldamótunum 1200. Páfinn, sem þá var Innocentíus III, hafði fengið fregnir af ofstopa, mannvígum og siðlausu líferni landsmanna og sendi hingað til lands tvö mjög harðorð áminningarbréf, annað ætlað lærðum mönnum en hitt leikum. Á fyrri hluta 13. aldar blandaði Gregoríus IX páfi sér í mál Guðmundar Arasonar og hefði sennilega vikið honum úr embætti sökum elliglapa ef Guðmundur hefði ekki áður verið leystur úr þessum heimi. Nokkru fyrr hafði einn höfuðandstæðingur biskupsins, Sturla Sighvatsson, verið sendur til Rómar til að taka skriftir af páfa og fleiri fylgdu í kjölfarið. Eftir þetta og til loka miðalda má sjá Íslendingum bregða fyrir öðru hverju í páfagarði eða þeir rituðu þangað bréf til að fá úrlausn mála sinna, einkum ef meinbugir voru á ráðahag þeirra.
| Það fer varla á milli mála að hér á landi var „páfakirkja“ frá öndverðri kristni ekkert síður en í öðrum löndum. | Það fer varla á milli mála að hér á landi var "páfakirkja" frá öndverðri kristni ekkert síður en í öðrum löndum. En segja má að Íslendingar hafi ekki staðfest formlega hollustu sína við páfa fyrr en með kristinrétti Árna biskups árið 1275. Þar var að finna ákvæði um að Íslendingar skyldu greiða páfa "ölmusu", svonefndan Péturspening. Þessi skattur nam sennilega um 4-5 kýrverðum að jafnaði árlega af öllu landinu, en fyrst og síðast var hann táknrænn um lögbundna þegnskyldu landsmanna við páfa.
Árið 1359 gerðist það í fyrsta sinn að hingað kom biskup sem þegið hafði embætti sitt beint úr hendi páfa. Íslendingar höfðu sjálfir valið sér biskupa frá fyrstu tíð þar til þeir misstu þau réttindi í hendur kórsbræðrum í Niðarósi eftir andlát Guðmundur Arasonar 1237. En nú var svo komið að páfinn áskildi sér einum rétt til að skipa í öll biskupsembætti, á Íslandi sem annars staðar í hinum kristna heimi. Af þessu spruttu langvarandi deilur milli kirkjuþinga og páfa.  Íslendingar sættu sig við þessa útlendu biskupa en með semingi. Þeir báru því við að fæstir þeirra væru mæltir á íslenska tungu, og einhverjir munu víst aðeins hafa dvalist stopult í biskupsdæmi sínu eða jafnvel aldrei komið til landsins. Einnig hefur það verið landsmönnum nokkur þyrnir í augum að ætlast var til að þessir biskupar greiddu páfa um helming af áætluðum tekjum sínum fyrsta árið í embætti. Upphæðin var um 45 kýrverð fyrir Skálhotsbiskupsdæmi en 180 fyrir Hólabiskupsdæmi þó að það næði aðeins yfir einn fjórðung landsins, og sýna þær tölur að eitthvað hefur verið bogið við þá útreikninga. Heimildir benda til að héðan hafi farið stórir skreiðarfarmar í þessum tilgangi.
Tímabil páfabiskupanna stóð yfir rúmlega eina öld og var það að sumu leyti sóknarskeið í sögu kirkjunnar hér á landi. Margir þessara biskupa voru lærðir menn sem beindu erlendum menningarstraumum hingað til lands og stóðu dyggan vörð um eignir og tekjur kirkjunnar. En þeir beittu einnig óspart dóms- og agavaldi sínu ef því var að skipta. Ekki verður séð að afstaða landsmanna til páfans hafi breyst á þessu tímabili, a.m.k. héldu þeir áfram að greiða honum Péturspeninginn fram til siðaskipta.
Heimild: Grein af vef Kaþólsku kirkjunnar á Íslandi. |
MMX Saga /
Kirkja /
Listir /
Matur
/ Tenglar