RÓMARVEFURINN

E F N I

LEITA í VEFNUM

Sláðu inn það efnisorð sem þú hefur áhuga á að fræðast um í Rómarvefnum.

NÝTT í VEFNUM

08.05.09 Mussolini og launsonurinn. Lesa

17.05.07 Nokkrir góðir punktar um eitt og annað sem hægt er að gera í Róm. Lesa

15.05.07 10 staðir í Róm sem koma þér í beint samband við fornöldina. Lesa

04.11.06 Vínframleiðsla á Sikiley er mikil og hefur stórbatnað síðustu árin. Lesa

02.09.06 Bottega dei vini er vínsetur vert að heimsækja í Verónu. Lesa

FERÐAVEFIR

ÍTALÍA: Hanna Friðriks
PARÍS: Parísardaman
K.HÖFN: Islands center
ÍS-ÍT: islandaoggi.com

- Þinn vef hér? Hafðu samband.

SKÁLDIÐ SAGÐI ...

„Ef ég skyldi einhverntíma komast í vandræði þá vildi ég vera meðal ítala.“

- Halldór Laxness.

Lestu meira um hvernig íslensk skáld hafa ort og skrifað um Ítali og Ítalíu.

UMSAGNIR

„Við erum búin að vísa mörgum í hús til ykkar því af þeim vefjum ítölskum sem við skoðum þá held ég að ykkar geri betur en flestir að vísa til vegar á Ítalíu og ekki síst í Róm.“

„...hagnýtur og
hentugur vefur sem fær nánast fullt hús stiga út á upplýsingagildið og skemmtilegheitin ...“

„Við prentuðum út margar síður af þessum snilldarvef og notuðum sem biblíu á 10 daga ferðalagi okkar um Róm.“

Meira

ÍTALÍA > FERÐASÖGUR

Il Palio - sál Síenu

Síenuborg situr á hæð einni í hjarta Toskaníuhéraðs
um miðja Ítalíu og er hvað þekktust fyrir Palió-
kappreiðarnar sem haldnar eru tvisvar á sumrin.

Eftir Hildi Björnsdóttur

Campótorg Piazza del Campo í Síenu þar sem kappreiðarnar fara fram; músaðu yfir til að komast nær.

Bréfkorn
frá liðnu sumri
Palio er yfirstaðin, en hátíðarhöldin standa út mánuðinn. Sigurliðið marsérar alla nóttina um miðborg Síenu og því miður alltaf framhjá glugganum mínum. Palio var og verður einstök reynsla.

Ég kom mér fyrir á torginu um klukkan þrjú þennan ágústdag og beið þess í fimm klukkustundir undir steikjandi sólinni að hátíðarhöldin hæfust. Fyrir utan netta sólstungu hef ég sjaldan reynt annan eins dag og hefði sko alveg beðið í fimm tíma til viðbótar til þess að missa ekki af þessu öllu ...

Palio
Síenuborg situr á hæð einni í hjarta Toskaníuhéraðs um miðja Ítalíu og er hvað þekktust fyrir kappreiðarnar Palio sem haldnar eru 2. júlí og 16. ágúst ár hvert. Þúsundir ferðamanna, blaðamanna og ljósmyndara hvaðanæva úr heiminum flykkjast til borgarinnar að fylgjast með kappreiðunum um aðaltorgið Piazza del Campo. Þar keppa tíu hestar og knapar þeirra, en sigurvegarinn hlýtur það sem kallast Palio, ámálaðan gunnfána tileinkaðan Guðsmóðurinni. Undirbúningurinn fyrir Palio tekur marga mánuði, þó að kappreiðin sjálf taki aðeins innan við tvær mínútur. Hestarnir hlaupa þrjá hringi í kringum torgið, þar sem allur mannfjöldinn er samankominn, og sá hestur sem kemur fyrstur í mark - með eða án knapa - vinnur.

Hátíðin á rætur sínar að rekja aftur til miðalda, en nútíma fyrirkomulag kappreiðanna er frá því snemma á 18. öld. En Palio er ekki aðeins hátíð og kapphlaup heldur líka “lífið sjálft”, eins og þeir segja í Síenu. Palio er tákngerfingur hinnar glæstu fortíðar Síenu, sem borgarbúar eru svo stoltir af, hinnar fornu menningar miðalda sem byggingar og listir borgarinnar bera glöggt vitni. Síenubúar komast í mikið geðshræringarástand þegar rætt er um Palio og má þá öllum ljós verða sú mikla þýðing sem hátíðin hefur.

Borgin gotneska
Síena, “hin gotneska”, lifði sitt blómaskeið á miðöldum. Um Síenu lá leið pílagríma sem kaupmanna suður til Rómar - þeirra á meðal voru menn íslenskir, en í Sturlungu er borgin nefnd Langasín. Upp úr þessu þróaðist allmikil verslun og kaupmennska og varð Síena eitt auðugasta sjálfstæða ríki Ítalíu. Ávextir hins vaxandi ríkidæmis og blómlegs efnahags urðu listir borgarinnar og varð Síena á þessum tíma (14. öld) mikilvæg miðstöð framúrskarandi listamanna í höggmyndalist, málaralist og húsagerð sem kenndir hafa verið við Síenuskólann. Duccio di Buoninsegna var forsprakki þeirra, faðir hins sérstæða gotneska stíls Síenu í málaralist.

Á þeim tíma sem um er rætt var Síena lýðveldi, en á 16. öld taka Spánverjar undir stjórn Karls V. keisara að herja á Frakka á landsvæðum þeim sem þeir höfðu lagt undir sig á Ítalíu. Flórens hafði verið sjálfstætt lýðveldi líkt og Síena, en nú bregður svo við að Flórensbúar undir stjórn Spánverja hertaka nágrannaborg sína og varð Síena með þeim síðustu sjálfstæðu ítölsku ríkjum sem felld voru inn í Hið heilaga rómverska keisaradæmi Karls.

Líkt og svo oft áður og síðan haldast sjálfstæði borgaranna og blómleg menning í hendur og glatist annað hverfur hitt. Við glatað sjálfstæði Síenu til Flórensborgar lýkur þessu blómaskeiði menningar og listar. Síenu má líkja við borg sem hefur fallið í djúpan Þyrnirósarsvefn á hápunkti glæsileika síns. En við sjálfstæðismissinn nær Palio hátíðin hins vegar hátindi vinsælda sinna og má nú segja að Palio sé óður borgarbúa til fortíðarinnar. Undanfari hverrar Palio hátíðar er heljarmikil skrúðganga þar sem þessi glæsilega fortíð og saga borgarinnar er rakin frá upphafi til enda. Síenubúar eru stoltir af fortíð borgar sinnar og enn í dag vilja þeir líta á hana sem sjálfstætt ríki.

Hverfafélögin - Le contrade

Síena er miðaldaborg frá torgi til turns. Ekki einasta eru það byggingarnar, heldur er einnig hið gamla skipulag miðaldaborgarinnar Síenu enn við lýði. Samkvæmt þessu aldagamla skipulagi skiptist borgin í sautján hverfi/félög, contrade, og það er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir skiptingu þessari til skilnings á Palio. Hvert hverfisfélag er eins og ein stór fjölskylda; innan vébanda þess eru allir jafnir og þar gætir hver annars. En hér geta mál orðið flókin. Hvert contrada nær yfir ákveðið hverfi innan Síenu þar sem landamærin eru skýrt afmörkuð, en sá sem tilheyrir Gíraffanum t.d. getur þó átt heima á svæði Uglunnar. Yfirleitt ræðst það við fæðingu í hvaða contrada maður lendir, og fer þá venjulega eftir því hvaða contrada foreldranir tilheyra. Stundum tilheyra þó hjón sínu contrada hvort og þá getur verið erfitt að koma sér saman um hvaða contrada barnið eigi að tilheyra og oft mikið deilumál. Slíkar aðstæður eru háalvarlegt mál og því eiga hjón sem þessi það til að skilja yfir Paliodagana. Fer þá eiginkonan kannski heim til fjölskyldu sinnar, til síns contrada, og sjást hjónin ekki á meðan hátíðin stendur.

Hvert contrada er rekið og stjórnað samkvæmt eigin lögum og stjórnarskrá. Flest hafa þau eigin kirkju og prest, samkomuhús, fána og skjaldarmerki, og að sjálfsögðu sinn eigin dýrling. Þau eru nær öll kennd við dýr, goðsöguleg eða raunveruleg, allt frá snigli til dreka. Öll eiga þessi hverfafélög erkióvini í öðrum hverfafélögum. Palio er helsta hátíð Síenu, líf og yndi borgarbúanna. Þá leiða hverfin saman hesta sína, í orðsins fyllstu merkingu.

Knaparnir
Æðsti heiður sem hverfi getur hlotnast er að vinna Palio - og allt er gert til að svo megi verða. Það kann því ekki að skipta mestu máli hvaða hestur er fráastur, heldur hvaða brögðum er beitt til að vinna. Hér gilda hinar óskráðu reglur keppninnar sem óinnvígðum getur reynst erfitt að skilja. Fyrir það fyrsta eru knaparnir venjulega aðkeyptir atvinnumenn sem þiggja há laun fyrir störf sín og líkt og á við um atvinnuknattspyrnumenn þá eiga hverfin það til að bjóða í knapa annarra. Auk veglegra launa láta hverfin knöpunum í té dágóða upphæð sem þeim er ætlað að nota til að greiða sér leið að markinu. Það kann að virðast furðulegt að þau viðskipti knapanna eigi sér stað við rásmarkið sjálft, en það er víst hluti leiksins. Því fylgjast áhorfendur mjög vel með öllu því sem fram fer á milli knapanna, samræðum þeirra og merkjamáli í svipbrigðum og hreyfingum, því þá er stund hinna stóru samninga um úrslit keppninnar. Og það er þessi stund sem er svo skemmtileg á Palio, því heyra má hrópin í fólkinu sem þykist skilja hvað knöpunum fer á milli. En þessi opinberu leyniviðskipti knapanna eru þeim ekki með öllu hættulaus. Verði knapi uppvís að því að hafa látið ginnast af gylliboðum annars contrada, þ.e.a.s., ef hann gerist svo djarfur að halda aftur af hesti sínum ellegar víkja fyrir öðrum, þá er hann einfaldlega í lífshættu að kappreiðunum loknum. Og það hefur gerst að knapi hefur verið barinn til ólífs fyrir slíka greiðvikni, en er þó ekki algengt nú. Það er heldur ekki tekið út með eintómri sældinni að vinna kappreiðarnar, því yfirleitt þarf sigurvegarinn að punga út peningum til meðreiðarsveina sinna frá skeiðvellinum. Erfitt er að útskýra allt baktjaldamakkið í kringum Palio. Þó er það ekki síst það sem gerir Palio að svona skemmtilegri og vægast sagt sérstæðri hátíð. Líkt og í svo mörgu á Ítalíu, þá er það baktjaldamakkið sem ræður úrslitum og þessar óskráðu leikreglur eru viðurkenndar, þó hvorki beri þær vitni drengskapar né íþróttamannsanda.

Kappreiðarnar, Il Palio,
16. ágúst 1997
... loksins tekur skrúðgangan enda og ráðhússklukkurnar þagna. Piazza del Campo torgið er meira en troðið af fólki. Flestir komu hingað í morgun og hafa nú beðið í margar klukkustundir í steikjandi hitanum eftir því að hlaupið hefjist. Góðborgararnir sitja í skugganum fyrir góðan pening. Bekkir þeirra standa hringinn í kringum skeiðvöllin, en skeiðvöllurinn liggur hringinn í kringum sjálft torgið sem er vel afmarkað af húsum á allar hliðar. Inni á miðju torginu stendur svo múgurinn í kæfandi hitanum. Það líður yfir suma. Laganna verðir handsama nokkra þjófa sem ekki hafa staðist tækifærið að næla sér í vasapening. Spenningurinn er hrikalegur; allir bíða í andagtugri þögn. Loks nær stemmningin hámarki þegar knaparnir birtast á fákum sínum, hver og einn íklæddur búningi síns hverfis. Þeir eru hetjur vallarins sem sitja hesta sína hnakklausa og hætta lífi sínu og limum í kappreið hringinn í kringum torgið.

Þegar skothvellurinn kveður við geysast hestarnir af stað. Allra augu eru á hestunum og allt annað utan Palio er gleymt. Torgið er óreglulegt í laginu, beygjurnar knappar og hættulegar, og því detta nokkrir knapar af baki og einn hestur særist illa ...

Margir hafa bundið vonir við hest Turnhverfisins, en í síðustu beygjunni dettur knapinn af baki og það er Gíraffinn sem kemur fyrstur í mark. Mikil fagnaðarlæti brjótast út meðal áhorfendanna, en á aðra slær þögn vonbrigðanna og hjá sumum er stutt í grátinn.

Margt hefur verið skrifað um Palio og reynt að skilgreina og skilja hina ýmsu þætti hátíðarinnar. Til er t.d ein bók sem fjallar einungis um táknfræði Palio. Íbúar Síenu hafa hinsvegar engan áhuga á slíkum pælingum. Palio er Palio. “Palio é l´anima della città”, Palio er sál borgarinnar.

E.s. Hvaða hverfi sigraði síðast má sjá á miklum Palióvef
www.ilpaliodisiena.com, en myndirnar sem greininni fylgja eru þaðan komnar.

Höfundur nam í Síenuborg umrætt sumar
og bjó innan landamæra La civetta, Uglunnar.

HVAÐ VILTU ?

ÚR VEFNUM

Eldaðu ítalskt !!!
Oft er það einfaldleikinn sem blívur best og segja má að eitt af því sem einkennir ítalska matargerð sé sparleg notkun hráefnis og krydda.

Söguás: 1929
Mússolíní og Píus páfi XI. semja um réttarstöðu Páfagarðs sem sjálfstætt ríki innan ítalska ríkisins með samningi sem kenndur er við Lateran.

Hátíðir
Kjötkveðju-
hátíð er haldin í Róm svo til allan febrúarmánuð og nær hámarki á Martedí Grasso, sprengidag þeirra Ítala. Karnivalið virðist aðallega vera hátíð smáfólksins; telpurnar klæða sig upp í prinsessukjóla og strákarnir í ofurhetjubúninga.

Hver er maðurinn?
Silvio Berlusconi fv. forsætis-
ráðherra Ítalíu hóf ferilinn sem dægurlaga-söngvari á ferjum, en tók síðan að stunda viðskipti og sá sér þá hag í að stofna til vinfengis við stjórnmálamenn.

Feneyjar
Feneyjar eru reistar á mörgum hólmum og helsti ferðamáti íbúa innan borgarinnar hefur frá upphafi verið siglingar.

Upphaf klaustur-
lífs
Það féll í hlut Benedikts frá Núrsíu að stofna fyrstu munka-
regluna og ber hún nafn hans. Benedikt kom klaustri á laggirnar á Monte Cassino á Suður-Ítalíu.

Kaþólsk trú og lútersk
Ef kaþólskur maður bergir brauðið við altarisgöngu verður brauðið að holdi Krists í munni honum vegna þess að presturinn framkvæmir athöfnina fyrir hönd kirkjunnar.

Leonardo
Leonardo da Vinci er talinn einn mesti listamaður sögunnar. Hann fæddist í smábænum Vinci á Ítalíu um miðja 15. öldina og hefur æ síðan verið við þann bæ kenndur.

ÁBÓTINN SAGÐI ...

„Rómaborg er yfir öllum borgum, og hjá henni eru allar borgir að virða sem þorp, því að jörð og steinar og stræti öll eru roðin í blóði heilagra manna“.

- Nikulás ábóti
á Þverá, 12. öld.

ALLIR VEGIR TIL ...

Rómarvefurinn er helgaður sögu og menningu Ítalíu. Útgefandi er Mínerva - miðlun & útgáfa. Ritstjóri og aðalhöfundur efnis er Kristinn Pétursson. Allur réttur áskilinn © Rómarvefurinn anni MMI - MMX. Síðast uppfært 08.06.2010

Forsíða / Handbók / Hverfi / Ítalía © MMX Saga / Kirkja / Listir / Matur / Tenglar
Um vefinn / Efnisyfirlit / Hafa samband